Blog gan Lowri Morgan

17th July 2017

Ym Mheru, mae’r ffyrdd yn croesi’r Cordillera, yn nadreddu eu ffordd dros fynyddoedd uchel o dros 5,000 medr. Mae'r Altiplano helaeth, diffaith gydag uchder cyfartalog o 3,750 metr.

A dyma fi, athletwr dygnwch eithafol, yn chwythu a chwysu ar 2,000 metr yn ein lleoliad cyntaf yn Cuzco. Doedd hi ddim yn argoeli’n dda ar gyfer gweddill ein taith yn yr Andes!

Cyrhaeddom ganolbwynt ymerodraeth yr Inca, ac mae'n sicr yn un o fannau prydfertha’ Peru. Roedd cymaint o fanylion i werthfawrogi yn Cuzco, cymaint o lonydd cul i grwydro i lawr, cymaint o ffenestri i biciad drwyddyn nhw!

Gadawsom brif ddinas yr Inca yn gynnar un bore ac anelu ar ein taith i’r Cwm Sanctaidd.

  

Roedd cryfder a phŵer yr ymerodraeth Inca yn gwreiddio yn y ffaith eu bod nhw’n arbenigwyr amaethyddol. Mae’r adfeilion Moray yn dystiolaeth berffaith o hyn. Mae sôn, bod siâp crwn y teresi yn rhan o ryw fath o labordai amaeth yr Inca.

Oherwydd haul a gwynt, mae yna wahaniaeth o ddwy radd rhwng bob lefel ac yn ôl pob tebyg, roedd yr Inca yn defnyddio hyn er mwyn arbrofi gyda’r cnydau.

Roeddwn yn llawn edmygedd, roedd hi’n annisgwyl o brydferth ac wedi cael argraff fawr arna i.

Uchafbwynt arall i mi oedd ymweld â Pueblo de Chinecheros. Yn uchel yn yr Andes, mae bywyd yn newid un edau ar y tro i fenywod Chinchero, pentref bach y tu allan i Cuzco. Mae gwehyddion benywaidd yn newid ei sefyllfa drwy ddysgu’r sgiliau traddodiadol a newid eu bywydau am y gorau. Wrth iddynt wneud pres yn gweu, mae 90% ohono yn cael ei ail-fuddsoddi yn y teulu: i fwydo’r plant, cael addysg iddynt ac i brynu pethau sydd ei angen arnynt. Mae’n amlwg bod buddsoddi mewn menywod o fudd i’r holl gymuned ac roedd hi’n fraint i weld y menywod yma yn creu dyfodol iddyn nhw eu hunain. Pŵer i ferched ar gopâu'r Andes!


Dwi wedi bod digon lwcus i deithio’r byd ond roedd teithio i La Riconada yn fy llenwi gyda chyffro a phryder! 

Mae mwynglawdd aur Rinconada yn gorwedd yn ninas La Rinconada, Peru. Ar 16,732 troedfedd uwchben lefel y môr, mae'n hawlio’r teitl - ddinas uchaf y byd!

Mae economi cyfan La Riconada yn troelli o gwmpas y Mwynglawdd gan mae aur ( mwy na heb) yw’r unig adnodd sydd gan y ddinas. A dweud y gwir, y mwynglawdd aur yw’r unig reswm mae unrhyw un yna- ac i gyd yr un pryd!

Rhwng 2001 a 2009, roedd poblogaeth ddinas uchaf y byd wedi codi 230%. Nid oedd gan y ‘ddinas bwysig’ yma dim plymio na glanweithdra. Mae’r tir wedi ei newynu a Mercwri , a heb wasanaeth sbwriel, mae tomeni ohono ar hyd y lle. Alla i ddim disgrifio'r arogl sydd yno, na’r môr o sbwriel sy’n llifo drwy ganol y dref.

Lle'r oedd amgylchedd pur , mae pobl wedi llwyddo i ddinistrio'r tir yn yr unig ffordd mae pobl yn gwybod sut. Ond tra bod yr aur yn dal i ddod, mi fydd dinas ucha'r byd yn dal i fodoli. Yng nghanol y tlodi a’r bwrlwm, roedd hefyd teimlad o optimistiaeth. Mi faswn i'n tybio ei fod o'n debyg i’r ‘gold rush’ yng Ngorllewin America. Er gwaethaf popeth mae Pobl Peru yn dal i ymestyn am y dref yn y gobaith o newid eu byd am byth!

Erbyn i ni ddod 'nôl lawr y mynydd troellog , daeth glaswellt gwyrdd i’r golwg, ffermdai, anifeiliaid a choed. Roedd yna wres ac yn bwysicach fyth- ocsigen!

Roedd y cynhesrwydd i barhau wrth i mi gael fy ngwahodd  i‘r pentref ar gyfer seremoni unigryw.

Y seremoni a adnabyddir fel ‘ Chaccu’ ydi pan mae’r pentrefwyr yn casglu’r Vicunas mewn grŵp fel bod eu gwlân (hynod werthfawr) yn medru cael ei gasglu. Vicunas yw anifail cenedlaethol Peru ( tebyg i lama bychan).

Dim ond ychydig o ddegawdau yn ôl  roedden nhw mewn  perygl difrifol, mae rhifau’r  Vicuna wedi  adfywio drwy ymdrechion caled cadwraeth. Roeddwn i mor falch o glywed am hyn gan eu bod yn anifeiliaid mor hardd a gosgeiddig gyda gwlân main gwych.

I orffen ein hantur, wnaethom wylio’r haul yn codi dros Lyn Titicaca. Mae yna rywbeth yn y ffordd mae’r dwr glas yn eistedd rhwng y mynyddoedd sy’n odidog. Roeddwn i wedi cael fy effeithio’n fawr yn ystod y daith - nid yn unig gan y dirwedd a golygfeydd anhygoel, ond hefyd gan y bobl roeddwn i wedi cwrdd ar hyd y ffordd. Roedd chryfder a dyfalbarhad bobl yr Andes i oroesi mewn amodau o'r fath eithafol dros y canrifoedd yn rhywbeth na wnâi byth anghofio. 

 

http://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/p056y7jt/mynyddoedd-y-byd-yr-andes-lowri-morgan

 

Mynyddoedd y Byd

Mehefin am 8.00, S4C

Isdeitlau Cymraeg a Saesneg

Ar gael ar alw ar s4c.cymru, BBC iPlayer a llwyfannau eraill

Cynhyrchiad Green Bay ar gyfer S4C

 

Back to Newyddion list