Programmes

Creu Cymru Fodern Gyda Huw Edwards

Documentary

back

Huw Edwards sy’n olrhain hanes gweddnewid Cymru dros 250 mlynedd diwethaf. Haearn a chopr, llechi a glo – dyma’r deunydd crai wnaeth hybu’r chwyldro diwydiannol. Ond i dyfu mor gryf ac mor gyflym, roedd eisiau mwy nag adnoddau naturiol. Pobol oedd wrth y llyw. Ac i egluro’r hanes dynol, mae Huw yn dilyn stori un teulu drwy’r holl gyfnod – stori ei deulu ef ei hun.

Ym mhennod gyntaf ein stori, mae Cymru’n troi o’r fferm i’r ffwrnais. Mae masnach, gwaith a chymdeithas y wlad yn newid yn llwyr.  Erbyn 1850, mae diwydiant yng Nghymru'n cyflogi mwy o bobl nag amaethyddiaeth – Cymru yw’r wlad ddiwydiannol gyntaf yn y byd.

Yn yr ail bennod, mae Huw yn dilyn stori teulu ei fam-gu, wrth iddyn nhw – a degau o filoedd eraill – symud o’r cefn-gwlad i’r cymoedd. Erbyn 1914, roedd chwarter milwr o ddynion yn gweithio ym mhyllau glo Cymru. Roedd y newid yn syfrdanol ac o dan y drefn newydd, un Cymro ddaeth i’r brig yn y frwydr i sicrhau urddas i’r tlawd a’r hen a’r sâl. Ond y gweithwyr a’u teuluoedd, eu hundebau a’u cymunedau - dyna a wnaeth osod tôn yr oes, a chreu Cymru fodern.

Mae pennod olaf ein hanes yn olrhain hanes gweddnewid Cymru ers yr Ail Ryfel Byd. Mae Cymru yn newid yn gyflymach nag erioed o’r blaen. Ond rhywsut, mewn byd o fasnach ryngwladol a chyfathrebu byd-eang, mae ein hunaniaeth ni fel cenedl yn cryfhau o hyd. Mae Huw Edwards yn dilyn stori ei deulu ef ei hun trwy’r cyfnod cythryblus hwn. Wrth iddyn nhw newid cartref a newid gwaith, daw cyfle i weld yn agos iawn digwyddiadau syfrdanol sydd wedi creu ein Cymru fodern ni.